Islom sivilizatsiyasi markazi Markaziy Osiyoning ilmiy va ma'naviy merosini Jenevadagi Birlashgan Millatlar Tashkilotida taqdim etdi

Millatlar saroyida o’tkazilgan “Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar” ko’rgazmasi va xalqaro konferensiya Islom sivilizatsiyasi markazi hamda Movarounnahrning buyuk allomalari merosini xalqaro hamjamiyatga tanishtirish yo’lidagi navbatdagi qadam bo’ldi.

JENEVA, 2026-yil 22-oktabr. — O’zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jenevadagi idorasida Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini, shuningdek, uni o’rganish, asrab-avaylash va keng targ’ib qilishga qaratilgan zamonaviy tashabbuslarni taqdim etdi. Millatlar saroyida “Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar” ko’rgazmasi va diplomatlar, xalqaro tashkilotlar vakillari, olimlar hamda madaniyat arboblarini birlashtirgan xalqaro ilmiy konferensiya bo’lib o’tdi.

“Islom sivilizatsiyasi: Movarounnahrning buyuk ma’naviy-ilmiy merosi va ma’rifat ufqlari” deb nomlangan konferensiyada Buxoro, Samarqand va Termiz ilmiy maktablarining jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasi hamda ularning zamonaviy jamiyat uchun dolzarbligi muhokama qilindi.

Tadbir 7-oktabr kuni Parijdagi YuNESKO shtab-kvartirasida boshlangan xalqaro muloqotning davomi bo’ldi. Ikkala tadbir ham O’zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2025-yil 23-sentabr kuni BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida ilgari surilgan tashabbusni amalga oshirish doirasida o’tkazildi. Ushbu tashabbus Imom al-Buxoriy, Imom at-Termiziy va Imom al-Moturidiyning ilmiy va ma’naviy merosini har tomonlama o’rganish hamda xalqaro miqyosda keng targ’ib qilishga chaqiradi.

Dastur “Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar” ko’rgazmasi bilan boshlandi. Unda kitoblar, ilmiy va tasviriy nashrlar, miniatyura san’ati asarlari hamda Markaziy Osiyoning ko’zga ko’ringan mutafakkirlarining hayoti va kashfiyotlarini yoritadigan materiallar namoyish etildi. Ko’rgazma mintaqaning ilmiy va badiiy an’analari boyligini hamda bilimlarning avloddan avlodga o’tishini ko’rsatib berdi.

Ochilish marosimida BMTning Jenevadagi idorasi Bosh direktori Tatyana Valovaya va O’zbekiston Respublikasining BMTning Jenevadagi idorasi hamda boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Doimiy vakili Eldiyor Toshmatov so’zga chiqdi.

Tatyana Valovaya konferensiyaning tamaddunlar muloqoti va o’zaro ishonchni mustahkamlashdagi ahamiyatini ta’kidladi, Markazning ma’rifiy faoliyatini yuksak baholadi hamda BMTning Jenevadagi idorasi kutubxonasi bilan hamkorlik istiqbollariga to’xtalib o’tdi.

“O’zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi menda katta taassurot qoldirdi. Bu ilhom beruvchi maskan bo’lib, o’ta boy tarixiy meros zamonaviy texnologiyalar yordamida taqdim etilgan. Bu haqiqatan ham XXI asr markazidir, u barcha avlod vakillarini, ayniqsa yoshlar va bolalarni o’ziga jalb qiladi. Ko’rgazma ajoyib, namoyish etilgan kitoblar esa chindan ham noyob. Biz kutubxonamiz va Markaz o’rtasida hamkorlik o’rnatish haqida kelishib oldik. Menimcha, bu juda qiziqarli va samarali hamkorlik bo’ladi”, — dedi Tatyana Valovaya.

Konferensiyaning ochilish yig’ilishida O’zbekiston Respublikasi Inson huquqlari bo’yicha milliy markaz direktori, Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati Akmal Saidov ham so’zga chiqdi.

Asosiy ma’ruza bilan O’zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, O’zbekiston madaniy merosini o’rganish, asrash va targ’ib qilish jahon jamiyati (WOSCU) boshqaruvi raisi, doktor Firdavs Abduxoliqov chiqish qildi. U Markazning muzey faoliyati, ilmiy tadqiqotlar va ta’lim tashabbuslarini birlashtiruvchi xalqaro missiyasini bayon etdi hamda kelgusi hamkorlik imkoniyatlariga to’xtalib o’tdi.

“O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2025-yilda BMT minbaridan e’lon qilingan tashabbus bugun aniq natijalarga aylanmoqda. Parijdagi YuNESKOda o’tkazilgan taqdimotdan so’ng buyuk ajdodlarimiz merosi Jenevadagi Millatlar saroyida namoyish etildi va xalqaro hamjamiyat o’rtasida katta qiziqish uyg’otdi. Biz BMTning Jenevadagi idorasi rahbariyati bilan Birlashgan Millatlar Tashkiloti kutubxonasi va arxivlaridan foydalanish imkoniyatini berish bo’yicha kelishuvga erishdik. Bu Markaziy Osiyo, xususan, O’zbekiston tarixiga oid ilgari noma’lum bo’lgan materiallarni o’rganish uchun yangi imkoniyatlar ochadi”, — deb ta’kidladi O’zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov.

Imom al-Buxoriy, Imom at-Termiziy va Imom al-Moturidiy merosiga alohida e’tibor qaratildi. Ularning ilmiy hissasi Buxoro, Termiz va Samarqand ilmiy an’analari bilan chambarchas bog’liq. Muhokamalarda bilimlarning haqqoniyligi va ishonchliligi, ularni yetkazishdagi mas’uliyat hamda imon va aql o’rtasidagi munosabat masalalari yoritildi.

Jeneva diplomatik doirasi prezidenti Robert Blum Samarqandning madaniyatlar va dinlar uchrashgan makon sifatidagi tarixi haqida so’zlab, bilimga intilishning birlashtiruvchi kuchini alohida ta’kidladi.

“O’zbekiston boy tarixga va noyob madaniy merosga ega mamlakat. Samarqandda turli din vakillari bilimga intilish yo’lida bir joyga to’planishgan. Odamlar Xudoni turlicha nomlashlari mumkin, ammo bu ularning bir-birini tushunishiga to’sqinlik qilmasligi kerak. Aynan shu sababli bugungi konferensiya juda muhimdir”, — dedi Robert Blum.

Berlindagi “Cultur-Cooperation International” tashkiloti direktori va WOSCU a’zosi Kathleen Goebel alohida taqdimot bilan chiqish qilib, tinchlikni mustahkamlash uchun birgalikdagi sa’y-harakatlar zarurligini ta’kidladi.

“Qo’rquv va terror hukm surayotgan, insonlar hayoti yo’qotilayotgan dunyoda tinchlikni mustahkamlash hukumatlar, jamoat institutlari va xalqaro tashkilotlarning hamkorlikdagi harakatlarini talab etadi. Menimcha, Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi tinchlik va hamjihatlik sari tashlangan amaliy qadamdir”, — dedi Kathleen Goebel.

Markaziy Osiyo buyuk mutafakkirlarining zamonaviy dolzarbligini BMT huzuridagi “Oxirgi zamon avliyolari xayriya tashkiloti” (Latter-day Saint Charities) bilan aloqalar bo’yicha vakil Craig Taylor ham alohida ta’kidladi.

“Men Imom al-Moturidiy va al-Beruniy merosini o’rganganman va ularning g’oyalari nima uchun bugun ham o’z dolzarbligini yo’qotmayotgani haqida o’ylab ko’rganman. Menimcha, har birimiz, diniy mansubligimizdan qat’i nazar, tinchlik elchisi bo’lishga va xilma-xil jamiyatimizda tinchlikni mustahkamlashga hissa qo’shishga intilishimiz juda muhim”, — deb ta’kidladi Craig Taylor.

Konferensiyaning ilmiy qismini uning modератори, O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti Bahrom Abduhalimov ochib berdi. U Markaziy Osiyo olimlarining kashfiyotlari, ularning jahon faniga qo’shgan hissasi hamda Markazning xalqaro missiyasi haqida so’zladi.

Muhokamani O’zbekiston Respublikasi Din ishlari bo’yicha qo’mita raisining birinchi o’rinbosari Davronbek Mahsudov davom ettirib, ma’rifat va bag’rikenglik masalalariga e’tibor qaratdi.

Imom al-Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuhamedov alloma ilmiy merosida aql, mo”tadillik va axloqiy mas’uliyatning ahamiyatini yoritib berdi.

Imom al-Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori o’rinbosari Otabek Muhammadiyev esa Imom al-Buxoriy va Imom at-Termiziy qo’llagan manbalarni tekshirish usullarini tahlil qildi.

Dasturda shuningdek, uchta qisqa film namoyish etildi: biri O’zbekiston va islom sivilizatsiyasi merosiga bag’ishlangan, ikkinchisi Islom sivilizatsiyasi markazini yangi avlod muzeyi sifatida tanishtiradi, uchinchisi esa Imom al-Buxoriy, Imom at-Termiziy va Imom al-Moturidiy merosini yoritadi. Filmlar mintaqaning tarixiy va ma’naviy-intellektual merosini o’rganish hamda targ’ib qilishning zamonaviy yondashuvlarini namoyon etdi.

“Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar” ko’rgazmasida namoyish etilgan barcha kitoblar O’zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tomonidan BMTning Jenevadagi idorasi kutubxonasiga sovg’a qilindi.

Konferensiya qo’shma ilmiy, madaniy va ta’lim loyihalari istiqbollari bo’yicha muhokamalar bilan yakunlandi. Rasmiy dasturdan so’ng Millatlar saroyida o’zbek milliy taomlari taqdim etilgan qabul marosimi bo’lib o’tdi. Bu diplomatlar, xalqaro tashkilotlar vakillari, olimlar va madaniyat arboblari o’rtasida muloqot uchun qo’shimcha imkoniyat yaratdi.

Konferensiyani O’zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O’zbekiston Respublikasining BMTning Jenevadagi idorasi va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Doimiy vakilligi, O’zbekiston Respublikasi Din ishlari bo’yicha qo’mita, Imom al-Buxoriy, Imom at-Termiziy va Imom al-Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O’zbekiston xalqaro islom akademiyasi, O’zbekiston San’at va madaniyatni rivojlantirish jamg’armasi (ACDF), O’zbekiston musulmonlari idorasi hamda O’zbekiston madaniy merosini o’rganish, asrash va targ’ib qilish jahon jamiyati (WOSCU) tashkil etdi.